ในระยะเวลาที่เดินอยู่ 24 ชั่วโมงในบางครั้งจากมอเตอร์ มักจะถูกมองข้ามเพราะเสียงรอบข้างดังแต่ข้อเท็จจริงที่วิศวกรซ่อมบำรุงรู้ดีคือบางครั้งคือช่วงแรกของสะสมอย่างต่อเนื่อง…
บทความนี้จะพาไปตรวจสอบ 4 จุดเสี่ยงหลัก ที่ทำให้มอเตอร์ส่งเสียงเพิ่มเติมรวมถึงวิธีการตรวจสอบ
จุดเสี่ยงที่ 1: ตลับลูกปืน (Bearing)
ลักษณะเสียงผิดปกติ
| รูปแบบเสียง | ความหมาย | ความรีบเร่ง |
| เสียงฮัมหรือหอนสม่ำเสมอ | ตลับลูกปืนสึกหรอสม่ำเสมอ | วางแผนเปลี่ยนได้ |
| เสียงกรึ๊ก ๆ เป็นจังหวะตามรอบ | Spalling บนวงแหวนด้านนอก (Outer Race) | ต้องเปลี่ยนเร็ว |
| เสียงแหลมสูงต่อเนื่อง | ขาดน้ำมันหล่อลื่น (Dry Running) | หยุดทันที! |
| เสียงกรอบแกรบ ไม่สม่ำเสมอ | สิ่งแปลกปลอมเข้าไปในตลับ | ตรวจสอบด่วน |
สาเหตุที่พบบ่อยและการป้องกัน
- หล่อลื่นไม่เพียงพอหรือมากเกินไป — ใช้น้ำมันหล่อลื่นให้ถูกประเภทและปริมาณตามคู่มือ
- Misalignment ของเพลา — จัดแนวเพลาให้ตรงด้วย Laser Alignment Tool
- ตลับลูกปืนผิดขนาด — ตรวจสอบรหัสตลับลูกปืนตามมาตรฐาน
- กระแสไฟฟ้ารั่วผ่านตลับลูกปืน (Electrical Fluting) — ติดตั้ง Insulated Bearing หรือ Shaft Grounding Ring โดยเฉพาะมอเตอร์ที่ควบคุมด้วย Inverter (VFD)
จุดเสี่ยงที่ 2: ปัญหาการจัดแนวเพลา (Shaft Misalignment)
Misalignment คืออะไร?
เมื่อมอเตอร์ต่อเพลากับเครื่องจักรที่ขับเคลื่อน (Load) แกนกลางของเพลาทั้งสองต้องอยู่ในแนวเดียวกันอย่างแม่นยำ ความผิดแนวที่เกิดขึ้นมี 2 รูปแบบหลัก:
- Angular Misalignment: ปลายเพลาทำมุมต่อกัน (ไม่ขนานกัน)
- Parallel Misalignment: เพลาขนานกันแต่ไม่ตรงแนว (ระยะห่างด้านข้าง)
ลักษณะเสียงผิดปกติ
- เสียงสั่นดังขึ้นตามความเร็วรอบ (Speed-dependent vibration)
- เสียงกระแทกเป็นจังหวะสม่ำเสมอ
- Coupling (ข้อต่อ) ร้อนผิดปกติ
สาเหตุที่พบบ่อยและการป้องกัน
- Soft Foot (ขาฐานลอย) — ตรวจสอบและแก้ด้วย Shim ก่อนการ Alignment ทุกครั้ง
- Thermal Growth (การขยายตัวเพราะความร้อน) — คำนวณการขยายตัวเชิงความร้อนของมอเตอร์และเครื่องจักร โดยเฉพาะในกระบวนการอุณหภูมิสูง
- การสึกหรอของ Coupling — เปลี่ยน Coupling Element ตามรอบที่กำหนด ไม่ควรรอจนเสียงดัง
- ฐานมอเตอร์ไม่แข็งแรง — ตรวจสอบ Bolt Torque ของฐานยึดตามค่าที่ผู้ผลิตกำหนด
จุดเสี่ยงที่ 4: ระบบระบายอากาศและความร้อน (Cooling System)
ลักษณะเสียงผิดปกติจากระบบระบายอากาศ
- เสียงฟี้ หรือเสียงลมแรงผิดปกติจากพัดลมระบายอากาศ → ใบพัดแตกหรือผิดรูป
- เสียงดัง “ฉ่า ๆ” ต่อเนื่อง → สิ่งแปลกปลอมเข้าไปในช่องระบายอากาศ
- เสียงสั่นเพิ่มขึ้นทั้งตัวมอเตอร์ → มอเตอร์ร้อนจัด ฉนวนเริ่มเสียหาย แบกรับโหลดเกิน
4 สาเหตุหลักของมอเตอร์ร้อนผิดปกติ
1. ช่องระบายอากาศอุดตัน ฝุ่น น้ำมัน หรือสิ่งสกปรกสะสมในช่องระบายอากาศทำให้ Airflow ลดลง → ทำความสะอาดด้วยลมอัดทุก 3 เดือน หรือตามความถี่ของสภาพแวดล้อม
2. โหลดเกินพิกัด (Overload) มอเตอร์ที่รับโหลดเกิน 100% FLA (Full Load Amps) อย่างต่อเนื่องจะร้อนสะสม → ติดตั้ง Thermal Overload Relay (TOR)
3. อุณหภูมิแวดล้อมสูง เลือกมอเตอร์ที่ Derate Factor เหมาะสม
4. การต่อสายผิดประเภท มอเตอร์ 380V ต่อเข้าไฟ 415V หรือ Star-Delta ต่อผิด → กระแสเกิน → ความร้อนสะสม
บทสรุป
เสียงผิดปกติของมอเตอร์ไม่เคยเกิดขึ้นเองโดยไม่มีสาเหตุ และสาเหตุเหล่านั้นแทบทุกกรณีสามารถ ตรวจพบล่วงหน้าและแก้ไขได้ก่อนที่จะกลายเป็น Downtime ฉุกเฉิน หลักการง่าย ๆ คือ:
- ฟัง — เสียงผิดปกติคือสัญญาณ ไม่ใช่เรื่องธรรมชาติ
- วัด — ใช้เครื่องมือยืนยันสิ่งที่ได้ยิน อย่าอาศัยการคาดเดา
- บันทึก — ข้อมูลที่บันทึกต่อเนื่องคือสินทรัพย์ที่มีค่าที่สุดของฝ่ายซ่อมบำรุง
- ดำเนินการ — เมื่อพบสัญญาณเตือน อย่ารอให้ถึงรอบ PM ถัดไป